CANTATE DOMINO
ŚPIEWAJMY PANU

Adam Kuśka

MSZA ŚWIĘTA

Opowiadanie o Mszy św. jest wielowątkowe, gdyż nie ogranicza się tylko do samej oprawy muzycznej. Są też inne funkcje w posłudze liturgicznej, o których warto więcej wiedzieć. Zainteresowanych przepisami liturgicznymi dotyczących porządku Mszy św. po ostatnim soborze odsyłam do publikacji Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów „Ogólne wprowadzenie do mszału rzymskiego” z trzeciego wydania mszału rzymskiego Rzym 2002, dostępne w księgarniach katolickich lub na stronie www.kkbids.episkopat.pl

Jezus Chrystus mając sprawować ucztę paschalną, na której ustanowił Ofiarę Ciała i Krwi polecił na to przygotować przestronną komnatę. Kościół podjął wezwanie Zbawiciela ustanawiając przepisy sprawowania Najświętszej Eucharystii. Msza święta składa się jakby z dwóch części: z liturgii słowa i liturgii eucharystycznej stanowiące razem jeden nierozłączny akt kultu. Podczas Mszy świętej zostaje zastawiony stół słowa i stół Chrystusowego Ciała, z którego wierni czerpią naukę i pokarm.

Celebracja Mszy świętej ma charakter wspólnotowy. Duże znaczenie posiadają dialogi między kapłanem i wiernymi, oraz aklamacje (Amen., I z duchem twoim., Alleluja, Hosanna i inne), albowiem przyczyniają się do „pogłębienia komunii” między kapłanem a ludem. Aklamacje są ponadto żywym i głośnym wyznaniem wiary i podkreśleniem solidarności ludu Bożego. Trzeba zatem zadbać, aby odpowiedź „Amen” lub „I z duchem twoim” była śpiewana wyraźnie starannie, nabożnie i z należytym szacunkiem.

Śpiewy liturgiczne wykonywane podczas Mszy św. dzielą się na dwie grupy: części stałe występują zawsze w tej samej formie merytorycznej. Są to: Kyrie – Panie zmiłuj się nad nami., Gloria – Chwała na wysokości Bogu, Credo – Wierzę w jednego Boga, Sanctus – Święty, święty, Benedictus – Błogosławiony, który idzie w imię Pańskie, Agnus Dei – Baranku Boży. Do części stałych należą także: znak krzyża, dialog przed i po Ewangelii, dialog przed prefacją, śpiew „Ojcze nasz (łac. Pater noster), aklamacje „Amen”, „I z duchem Twoim”, pozdrowienie końcowe, „Idźcie w pokoju z Chrystusem”, „Idźcie ofiara spełniona”, do których rozbrzmiewa ta sama odpowiedź „Bogu niech będą dzięki”.

Części zmienne posiadają różną treść w zależności od niedzieli, okresu liturgicznego czy święta, wspomnienia, innej uroczystości. Są to przede wszystkim śpiewy procesyjne na wejście, przygotowanie darów (ofiarowanie) i Komunię, śpiew na uwielbienie po Komunii a także, śpiewy międzylekcyjne, wersety z Alleluja (śpiewu przed Ewangelią), śpiewy wykonywane przez kapłana: kolekta, prefacja. Części stałe Mszy: Kyrie, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei posiadają 18 opracowań gregoriańskich, przewidzianych na różne okazje. Bogate w melizmaty na uroczyste celebracje, prostsze, o sylabicznej melodyce na czas pokuty i postu.

Hymn Gloria nie występuje we wszystkich osiemnastu opracowaniach, ponieważ niektóre z nich przeznaczone są na adwent, wielki post, liturgię za zmarłych. Części stałe brali na warsztat kompozytorski mistrzowie polifonii epoki renesansu, baroku, klasycyzmu i romantyzmu. We współczesnej muzyce liturgicznej mamy opracowania licznych „autorytetów katedry muzyki kościelnej” – często profesorów wykładających na wyższych uczelniach jak: ks. Ireneusz Pawlak, ks. Romuald Rak, Marian Machura, ks. Roman Dwornik. Ich kompozycje są powszechnie śpiewane przez lud podczas codziennych Mszy.

Śpiew na wejście (łac. ad introitum) – introit, wprowadza umysły całego zgromadzonego ludu w przeżywanie misterium okresu liturgicznego, święta, umacnia jedność zgromadzonych oraz towarzyszy procesji kapłana i usługujących. Istotna i ważna jest zatem to o czym jest dana antyfona, utwór muzyczny lub pieśń, bądź też inne śpiewy merytorycznie odpowiadające czynności liturgicznej, okresu liturgicznemu zatwierdzone przez Konferencję Episkopatu. Gdy na wejście nie jest wykonywany żaden śpiew, wtedy lud, lektor lub sam celebrans deklamuje antyfonę, bądź ujmuje ją w formę zachęty.

Aklamacja „Kyrie eleison”: Po akcie pokuty (Spowiadam się Bogu…) następuje znana wszystkim aklamacja „Panie zmiłuj się nad nami”, chyba, że występowała już w tropowanej trzeciej wersji aktu pokuty. Ponieważ aklamacja „Kyrie” jest śpiewem, w którym wierni oddają cześć Bogu z zasady wykonuje go cały zgromadzony lud. Można śpiewać aklamację z podziałem na role: chór – wierni, kantor – wierni.

Gloria – chwała na wysokości Bogu jest starochrześcijańskim hymnem, w którym Kościół zgromadzony w Duchu Świętym wielbi i błaga Boga Ojca i Baranka. Występuje w Mszach niedzielnych poza adwentem i wielkim postem, świątecznych podczas świąt nakazanych oraz Mszach szczególnych jak Msza Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. Tego hymnu nie można w żadnym wypadku zastąpić innymi tekstami. Śpiew intonuje kapłan, kantor lub schola. Wykonywać go mogą wszyscy zgromadzeni, lud na przemian z chórem, albo sam chór.

Śpiew międzylekcyjny – między czytaniami: może nim być psalm responsoryjny z lekcjonarza, z Graduału Rzymskiego, bądź psalm responsoryjny lub allelujatyczny z Graduału Zwykłego jak je w tych księgach podano. Słowo graduał pochodzi od greckiego słowa grados stopień, a wynika to z praktyki liturgicznej obecnej we Mszy trydenckiej. W czasie gdy kapłan wchodzi na ambonę, wykonuje się ów śpiew. Psalm responsoryjny pomimo tego, że pojawił się po ostatnim soborze ma długą tradycję. Papież Paweł VI pisał: psalm responsoryjny często wspominają św. Augustyn i św. Leon Wielki.

Śpiew międzylekcyjny stanowi integralną część liturgii słowa i posiada wielkie znaczenie liturgiczne i duszpasterskie sprzyjając medytacji nad słowem Bożym. Psalm responsoryjny powinien odpowiadać konkretnym czytaniom i powinien pochodzić z lekcjonarza. Wypada także aby refren był śpiewany przez lud – wersety psalmu zaś powinne byś śpiewane przez kantora starannie i wyraźnie w czasie, gdy lud słucha w skupieniu i kontempluje wygłoszone Słowo Boże.

W okresie wielkanocnym dodatkowo śpiewa się sekwencję Victime paschali laudes– „Niech w święto radosne” i Veni Sancte Spiritus – „Przybądź Duchu Święty”. Sekwencja (łac. Sequere) pochodzi od terminu „Iść za”, „Postępować za” (patrz: Marcin Cyzdek Sekwencja. Istnieje wiele teorii dotyczącej genezy tego śpiewu. Prawdopodobnie wywodzi się z tropów – dokomponowanych wstawek między autentycznymi wersami śpiewów liturgicznych. Ojczyzną tropów i sekwencji była Francja gdzie powstało ich bardzo wiele. Obecnie w liturgii obowiązuje pięć sekwencji oraz tropy zawarte w trzecim akcie pokuty. Poza wielkanocnymi sekwencjami są: Lauda Sijon Salvatore – „Chwal Syjonie Zbawiciela”, Stabat Mater doloroza – Stala Matka boleściwa oraz Dijes ire – „Dzień gniewu” przeznaczona na Mszę za zmarłych, te pozostają do uznania. Sekwencja zawsze występuje bezpośrednio przed aklamacją poprzedzającą Ewangelię.

Aklamacja Alleluja – śpiewa się ją po czytaniu przypadającym bezpośrednio przed Ewangelią. Alleluja wraz z wresetem pochodzi z lekcjonarza, graduału. Można również wykonywać inny śpiew przewidziany w rubrykach zgodnie z wymogami okresu liturgicznego. Jest to samodzielny obrzęd, w którym lud boży przyjmuje oraz pozdrawia Boga mającego przemówić. Alleluja a w wielkim poście werset z lekcjonarza przeznaczony na ten okres. Można w tym czasie śpiewać również inny psalm, czyli traktus występujący w graduale. Alleluja lub tekst przeznaczony na wielki post powinni śpiewać wszyscy – przynajmniej jeden raz. Wersety powinien śpiewać starannie przygotowany kantor (kapłan lub osoba świecka) albo schola.

Credo (Symbol) – czyli wyznanie wiary jest odpowiedzią wiernych na usłyszane Słowo Boże w czytaniach Pisma Świętego i wyjaśnieniu podczas homilii. W czasie Mszy św. używamy formuły „zatwierdzonej przez Sobór Nicejski I (325)”. (patrz: Gerald O`Collins SJ, Edward G. Farrugia SJ Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych z indeksem angielsko-polskim, w przekładzie ks. Jana Ożóg SJ oraz Barbary Żak, Wydawnictwo WAM, Kraków 2002) Lud w trakcie wyznania wiary przypomina sobie oraz uczci wielkie misteria wiary, które będą celebrowane w Liturgii Eucharystycznej. Credo powinno być śpiewane lub odmawiane wspólnie. Możliwa jest także forma dialogowana: chór – wierni. Wyznanie wiary intonuje kapłan lub kantor.

W Modlitwie powszechnej – inaczej – modlitwie wiernych, lud odpowiada na słowo Boże i pełni wynikającą ze chrztu funkcję kapłańską zanosząc do Boga błagania o zbawienie wszystkich. Poszczególne wezwania śpiewa lub deklamuje diakon, kantor, lektor lub wyznaczona osoba świecka stojąc przy ambonie lub w innym odpowiednim miejscu. Lud przyłącza się do modlitwy we wspólnych wezwaniach po każdej intencji, albo modli się w milczeniu.

Po zaśpiewaniu aklamacji Amen wieńczącej modlitwę powszechną rozpoczyna się Liturgia Eucharystyczna. Obrzędom przyniesienia darów towarzyszy procesja z darami, podczas której wykonuje się śpiew Ofertorium przypisany konkretnej mszy. Może w tym czasie być śpiewana pieśń mszalna na ofiarowanie lub inny utwór religijny wyrażający wymowę tej części mszy.

Po modlitwie nad darami, następuje modlitwa eucharystyczna – modlitwa dziękczynienia i uświęcenia. Ta modlitwa jest ośrodkiem i szczytem całej celebracji. Śpiewa lub odmawia ją kapłan, zgromadzony lud uczestniczy w modlitwie słuchając oraz odpowiadając w aklamacjach i dialogach. Modlitwa eucharystyczna składa się z kilku części:

Dziękczynienia w dialogu przed prefacją i samej prefacji.
Aklamacji – chodzi tu o śpiew „Święty, Święty”, w którym całe zgromadzenie łączy się z mocami niebios.
Epiklezy, która jest szczególnym wezwaniem kiedy Kościół błaga o zesłanie mocy Ducha Świętego i konsekrację chleba i wina, aby się stały Ciałem i Krwią Chrystusa.
Opowiadania o ustanowieniu i konsekracji (przeistoczenia).
Anannezy – inaczej zwanej aklamacją po przeistoczeniu. Nakazem Chrystusa, Kościół wspomina błogosławioną mękę, chwalebne zmartwychwstanie i wniebowstąpienie. Są cztery wersje śpiewu w języku polskim. W Polsce powszechnie używa się czterech wersji aklamacji:
a) K. Oto wielka tajemnica wiary. W. Głosimy śmierć Twoją, Panie Jezu, wyznajemy Twoje zmartwychwstanie i oczekujemy Twego przyjścia w chwale.
b) K. Wielka jest tajemnica naszej wiary. W. Ile razy ten chleb spożywany i pijemy z tego kielicha, głosimy śmierć Twoją, Panie, oczekując Twego przyjścia w chwale.
c) K. Uwielbiajmy tajemnicę wiary. W. Panie, Ty nas wybawiłeś przez krzyż i zmartwychwstanie swoje, Ty jesteś Zbawicielem świata.
d) K. Tajemnica wiary. W. Chrystus umarł, Chrystus zmartwychwstał, Chrystus powróci.
(patrz: Archidiecezyjna Komisja ds. Muzyki Kościelnej Archidiecezjalna Szkoła Organistowska, Ciebie, Boga wysławiamy Wydanie drugie poprawione, Wydawnictwo Św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej, Kraków, 2004 s. 52 – 55)
Ofiarowanie: zgromadzony w Duchu Świętym Kościół składa Ojcu nieskalaną Ofiarę. Chodzi tu nie tylko o ofiarowanie Hostii ale również o uczenie wzajemnego ofiarowania, jednoczenia się z Ojcem przez Chrystusa, tak aby Bóg był wszystkim we wszystkich.
Modlitw wstawienniczych.
Końcowej doksologii – wyrażającej uwielbienie Boga, jej potwierdzenia ze strony ludu. Całą modlitwę Eucharystyczną kończy aklamacja Amen.

Po Modlitwie Eucharystycznej następują Obrzędy Komunii świętej. Służą do tego, by wierni, zgodnie z nakazem Pana byli należycie usposobieni i przygotowani do przyjmowania Jego Ciała i Krwi. Tutaj również pojawia się szereg obrzędów. Pierwszym z nich jest Modlitwa Pańska. Rozpoczyna się zachętą kapłana kierowaną do wiernych. Całe zgromadzenie modli się słowami, których nauczył nas Pan Jezus. Warto zauważyć, że najpowszechniej znana w Polsce melodia „Ojcze nasz” jest melodią gregoriańską, która z polskim tekstem została wprowadzona po ostatnim soborze.

Po modlitwie „Ojcze nasz” kapłan dodaje embolizm, który jest rozwinięciem ostatniej prośby w Modlitwie Pańskiej. Lud odpowiada doksologią „Bo Twoje jest Królestwo…” Nagminnym błędem, popełnianym nawet przez profesjonalne chóry jest śpiewanie aklamacji – zakończenia Modlitwy Pańskiej, w oparciu wyłącznie o przekaz ustny. Śpiewamy: Bo Twoje jest Królestwo, potęga i chwała na wieki – podczas gdy słowa brzmią Bo Twoje jest Królestwo i potęga i chwała na wieki. Poprawnie zanotowane śpiewy ludu można znaleźć niemal w każdym śpiewniku zawierającym śpiewy liturgiczne.

Śpiew błagalny „Baranku Boży” towarzyszy obrzędowi łamania chleba. Zwykle intonuje go kantor lub schola – wierni podejmują śpiew z należytą czcią i szacunkiem.

Procesyjny śpiew na Komunię pełni ważną rolę – wyraża duchową jedność przyjmujących Najświętszy Sakrament poprzez jednoczenie głosów, ukazuje radość serca oraz w pełniejszy sposób nawiązuje do wspólnotowego charakteru tej procesji. Graduał rzymski oraz Graduał zwykły zawierają antyfony pod wspólną nazwą Comunio.

Są przypisane konkretnym niedzielom w ciągu roku oraz świętom ponieważ tworzą integralną całość z liturgią dnia. Można w tym miejscu śpiewać także stosowną pieśń będącą merytorycznym odpowiednikiem antyfony, religijny utwór muzyczny, pieśń mszalną lub pieśń o Najświętszym Sakramencie dbając o to, by pierwszeństwo miały śpiewy własne.

Śpiewy na Komunię powinne być wykonywane dopóki trwa przyjmowanie przez zgromadzony lud Komunię. Jeśli chórzyści lub członkowie innych zespołów muzycznych nie mają możliwości uczestniczenia w procesji komunijnej mogą poprosić o możliwość przystąpienia do Komunii po Mszy św. albo w miejscu usytuowania.

Po rozdaniu Komunii Świętej zwykle wykonuje się śpiew na uwielbienie (dziękczynienie). Może to być psalm, hymn (Te Deum Laudamus – Ciebie Boże wielbimy, podczas świąt maryjnych Magnifikat – Wielbi dusza moja Pana), bądź inna pieśń o charakterze uwielbienia.

Śpiew na rozesłanie rozbrzmiewa po zakończeniu Mszy świętej. Ostatnim elementem śpiewanym Mszy św. jest „odesłanie ludu” (łac. Ite Missa est). Śpiew na rozesłanie odbywa się zatem poza liturgią. W myśl ostatniego soboru nie należy pomijać tego śpiewu ponieważ utwierdza i rozpala w sercach chęć dążenia do ostatecznego celu. Pożądana jest w tym miejscu także muzyka organowa zwłaszcza podczas uroczystości i świąt, która kieruje nasze myśli do Boga.

Bardzo często się zdarza nawet wśród muzyków organizowanie Ordinarium Misae sięgając po kompozycje różnych autorów: „Panie zmiłuj się nad nami” - Pawlaka, „Chwała” - Dwornika a „ Baranku Boży” - Raka. Z logicznego punktu widzenia tak nie powinno być, gdyż śpiewy części stałych Mszy w opracowaniu Dwornika lub innego autora stanowią całość oraz spójność stylową. Zaleca się wykonywać je konsekwentnie wybranego autora.

Bardzo ważną rolę podczas Mszy świętej pełni cisza. Moment ciszy nie znaczy milczenie. Jest to okazja do rozbudzenia intencji, jakie kierujemy do Boga, przygotowania się do godniejszego uczestniczenia podczas sprawowania Misterium. Podczas Mszy jest parę takich momentów np. w kolekcie (między wezwaniem Módlmy się, a pozostałą częścią modlitwy). Dobrze jest zachować chwilę takiej ciszy przed rozpoczęciem pieśni na Ofiarowanie lub Komunię jak i po zakończeniu śpiewu na Komunię – w chwili, gdy kapłan korporuje kielich. Nie jest to bynajmniej żadna ujma dla organisty lub zespołu muzycznego.

Repertuar utworów czy to śpiewanych, czy wykonywanych na instrumentach, musi zgadzać się z myślą przewodnią dnia liturgicznego lub przynajmniej zgadzać się z okresem liturgicznym, jak również odpowiadać treściowo danej czynności liturgicznej (Stefan Kardynał Wyszyński i Stanisław Jakiel Instrukcja Episkopatu Polski o muzyce liturgicznej po Soborze Watykańskim II - 8 II 1979 Warszawa, dnia 8 lutego 1979 r.).

Na mocy tej samej instrukcji zabrania się wykonywania muzyki świeckiej w kościele. Ojcowie ostatniego soboru podkreślają integralność muzyki z liturgią uwrażliwiając wszystkich odpowiedzialnych za muzykę liturgiczną na sięganie po utwory, podkreślające swoim charakterem czynności liturgiczne – inaczej – pomagające nabożniej uczestniczyć w Misterium.

W „Konstytucji O Liturgii Świętej” (Łac. Sacrosanctum Concilium) zapisano „Muzyka kościelna tym świętsza, im ściślej zwiąże się z czynnością liturgiczną, już to serdeczniej wyrażając modlitwę, już też przyczyniając się do jednomyślności, już wreszcie nadając uroczysty charakter obrzędom świętym. (KL 112). Aby muzyka liturgiczna była wykonywana w sposób godny musi zaistnieć zgodna współpraca wszystkich zgromadzonych w kościele „tak co do obrzędów, jak też i co do względu duszpasterskiego i muzycznego - pod kierunkiem rządcy kościoła”. (Instrukcja o muzyce w świętej liturgii Musicam sacram).

W czasie sprawowania liturgii każdy posiada swoją przypisaną funkcję: kapłan, lektor, kantor (śpiewak), schola, zgromadzony lud. Jest wymagane aby trudniejsze śpiewy wykonywały osoby bieglejsze. Przez wzgląd na dbałość o starannie wykonywaną muzykę zaleca się też, by wybierać utwory na miarę możliwości technicznej wykonawców. Gdy nie ma takiej możliwości części z reguły przeznaczone do śpiewania można recytować głośno i wyraźnie. Takiej praktyki nie można jednak stosować na porządku dziennym „dla wygody”.

Bardzo ważną rolę w uroczystej oprawie Mszy spełniają zespoły muzyczne, potrafiące wykonać trudniejsze śpiewy. ks. Domenico Bartolucci w pewnym wywiadzie mówił jak to było kiedyś: „Miejsce i chór tworzyły jedność, tak jak jedność tworzyły muzyka i liturgia. Muzyka nie była byle ozdobą, ale przywodziła tekst liturgiczny do życia, a kantor był czymś na kształt kapłana”. (Patrz: Wywiad z ks. Domenico Bartoluccim Kiedy kantor był jak kapłan "L'espresso", nr 29. Ważne jest by zgromadzeni wierni „słuchając tego, co… zespoły śpiewają, starali się przez wewnętrzne uczestnictwo wznosić myśli swoje do Boga”. (Patrz: Instrukcja o muzyce w świętej liturgii Musicam sacram). Chór, schola, kantor mają ponadto obowiązek poprowadzenia łatwiejszych śpiewów, pięknym i poprawnym śpiewaniem zachęcić lud boży do uczestniczenia w nich.

Obecność zespołów muzycznych w liturgii nie powinna być uważana za „luksus zarezerwowany wyłącznie dla jubilatów”, ale powinna stać się wyrazem świętowania uroczystości. W Polsce są parafie, w których regularnie oprawia się np. Summę podtrzymując tradycję śpiewania chorału gregoriańskiego oraz polifonii dawnej i współczesnej.

Msze zawierające własne antyfony dzielą się na msze w okresie adwentu, Narodzenia Pańskiego, wielkiego postu, w okresie wielkanocnym, „msze niedzielne w okresie zwykłym (jest ich 34), uroczystości Pańskie w okresie zwykłym, msze własne o świętych, msze wspólne, msze obrzędowe, msze w różnych potrzebach, msze wotywne, msze za zmarłych”. (patrz: Mszał z czytaniami Księgarnia Św. Jacka Katowice 2001 r.).

Na koniec rozważań o Mszy świętej pragnę przedstawić liturgię mszy obrzędowych – to jest mszy z udzieleniem Sakramentu Chrztu, Bierzmowania, Pierwszej Komunii Św., Kapłaństwa, Małżeństwa. Pragnę także przedstawić obrzędy pogrzebu chrześcijańskiego. Od jakiegoś czasu wiadomo, że na tym polu pojawia się wiele nadużyć. Podczas wybierania repertuaru muzycznego w pierwszej kolejności przeważają względy gustu. Sugerowana oprawa muzyczna Mszy świętej, repertuar, nie rzadko jest wynikiem niewiedzy i braku znajomości sakralnej literatury muzycznej.

Takie Msze i wiele innych, posiadają swój własny formularz integralny z charakterem i wymową uroczystości. Nie należy tego faktu pomijać. Pamiętać należy, że śpiewy liturgiczne w czasie sprawowania Mszy świętej powinne zgadzać się z tematyką liturgii bez względu na to co poza Mszą się odbywa. Weźmy przykład Mszy św. z udzieleniem Sakramentu Małżeństwa, która sprawowana jest w okresie Bożego Narodzenia. Nie śpiewamy wówczas kolęd, lecz pieśni o Bogu, który jest miłością, bądź miłości Boga do człowieka, miłości wzajemnej – międzyludzkiej w Imię Boże.

Msza wotywna jak podaje „Słownik liturgiczny Ołtarz.pl „jest to Msza, sprawowana ze specjalną intencją, niezależnie od formularza mszalnego przypisanego na dany dzień. Oczywiście wybory Mszy wotywnych kapłan nie może dokonywać zupełnie swobodnie. Jak czytamy w nowym OWMR: „W zwykłe dni powszednie kapłan może wybrać albo Mszę z dnia powszedniego, albo Mszę o świętym, którego wspomnienie dowolne przypada, albo mszę o jakimś świętym wpisanym w tym dniu w Martyrologium, albo jedną z Mszy w różnych potrzebach, albo Mszę wotywną.” (OWMR 355. c).

Warto wiedzieć coś o mszach sprawowanych za zmarłych. Ks. dr Robert Tyrała we wstępie do śpiewnika „Pogrzeb chrześcijański” przytoczył na ten temat słowa z Konstytucji o Liturgii Sacrosanctum Concilium: „Sobór Watykański II stwierdził, że obrzęd pogrzebowy powinien podkreślać paschalny charakter śmierci chrześcijanina (KL 81)”. Sam dodał: „Dlatego też Kościół składa za zmarłych eucharystyczną ofiarę, pamiątkę Chrystusa i modli się za nich”. W liturgii za zmarłych dominuje tematyka śmierci ale również tematyka zmartwychwstania przypominając o tym, że śmierć została pokonana przez Chrystusa i wszyscy zmartwychwstaniemy do nowego życia, które nigdy się nie kończy.

. Dlatego śpiewy liturgiczne za zmarłych mówią o życiu, stanowią akt przebłagania za dusze cierpiące w czyśćcu, akt powierzenia miłosiernemu Bogu osobę lub osoby zmarłe oraz ukazują Jezusa Chrystusa – Zwycięzcę śmierci, piekła i szatana. Msza żałobna Requiem już w pierwszych jej słowach ukazuje charakter antyfon mszalnych. Słowa Requiem aeternam dona eis, Domine: et lux perpetua luceat eis (Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci), to słowa antyfony na wejście.

Do antyfony został załączony psalm „Ciebie, Boże, przystoi wielbić hymnem na Syjonie; Tobie dopełnią ślubów w Jeruzalem; wysłuchaj mojej modlitwy: do Ciebie przyjdzie każdy człowiek”. Ten sam tekst antyfony „Wieczny odpoczynek” towarzyszy podczas śpiewania graduału (śpiewu międzylekcyjnego).

Antyfona na komunię zawiera tekst: „Światłość wiekuista niechaj im świeci, o Panie, wśród Świętych Twoich na wieki, bo jesteś pełen dobroci. V. Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci, wśród świętych Twoich na wieki, bo jesteś pełen dobroci. V. Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci, wśród świętych Twoich na wieki, bo jesteś pełen dobroci”. Ceremonii pogrzebowej towarzyszy także śpiew In paradisum.

W polskiej wersji językowej jest to Niech Aniołowie zawiodą cię do raju, A gdy tam przybędziesz, niech przyjmą cię męczennicy I wprowadzą cię do krainy życia wiecznego. Chóry Anielskie niechaj cię podejmą I z Chrystusem zmartwychwstałym miej radość wieczną. To niektóre z wielu śpiewów własnych przypisanych pogrzebowi chrześcijańskiemu. Szczegółowe wytyczne liturgii pogrzebowej oraz propozycje pieśni mszalnych można znaleźć w publikacji „Pogrzeb chrześcijański” wydanym przez Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej bdw.

Dyrygent chóru Kaplicy Sykstyńskiej ks. Domenico Bartolucci w wywiadzie mówił o muzyce liturgicznej: „Kiedyś nie było czegoś takiego jak liturgia bez muzyki. Dziś nie ma miejsca dla tego repertuaru w nowej liturgii, która jest nieharmonijnym zgiełkiem - i nie ma sensu udawać że nim nie jest… jest dziś możliwe wykonać… Gloria. Najpierw musielibyśmy powrócić, przynajmniej w Mszach w uroczystości albo święta, do liturgii która przyznaje muzyce jej właściwe miejsce i wyraża się powszechnym językiem Kościoła, łaciną… Muzyka jest Sztuką przez duże S. Rzeźba ma marmur, a architektura ma gmach. Muzykę widzi się tylko oczyma ducha; ona wchodzi do wnętrza. I Kościół ma tę zasługę, że pielęgnował ją w swoich śpiewach (? - tłum.), że dał jej gramatykę i składnię. Muzyka jest duszą słowa które staje się sztuką. Z całą pewnością usposabia do odkrycia i przyjęcia piękna Boga. Z tego powodu teraz bardziej niż kiedykolwiek Kościół musi się nauczyć ją odbierać”. (Patrz: Wywiad z ks. Domenico Bartoluccim Kiedy kantor był jak kapłan "L'espresso", nr 29.

„Miałem sen: muzyka Palestriny i Grzegorza Wielkiego powróciły” to cytat z tego samego artykułu. Jest wyrazem tęsknoty ludzi, którzy czują potrzebę obcowania z pięknem i sztuką sakralną, która nie powinna być luksusem dla garstki melomanów, lecz o ile to możliwe propagowana w jak najszersze kręgi społeczeństwa. „Aby głosić orędzie, które powierzył mu Chrystus, Kościół potrzebuje sztuki” (Patrz: Jan Paweł II List do artystów).

Celem muzyki kościelnej jest uwielbienie Boga i sprawianie, by lud Boży z większą gorliwością i pobożnością uczestniczył w celebracjach oraz jego uświęcenie. Ojcowie Kościoła w „Konstytucji o liturgii świętej” zwracają uwagę, iż „muzyka kościelna będzie tym wznioślejsza, im ściślej zespoli się z czynnością liturgiczną”.

Kyrie

Gloria

Sanctus

Agnus Dei

Adam Kuśka - absolwent Akademii Muzycznej w Krakowie.
Członek zwyczajny Stowarzyszenia Polskich Muzyków Kościelnych.
Mieszka i pracuje w Parafii p.w. Bożego Ciała w Jankowicach Rybnickich.
Muzyka jest jego pasją, gra na organach, fortepianie i flecie, komponuje.