MISTYCZNE PODRÓŻE DO ŚWIĘTYCH MIEJSC

NORBERT NIESTOLIK

[Rozmiar: 80854 bajtów]

W SALONIKACH - MIEŚCIE I BAZYLICE ŚWIĘTEGO DYMITRA

Saloniki wraz z zespołem urbanistycznym tego miasta liczą prawie 800 tysięcy mieszkańców. Po Atenach są drugim co do wielkości miastem Hellady. Pierwsze skojarzenie z tą metropolią wiąże się z dwoma listami św. Pawła do Tesaloniczan W pierwszym z nich czytamy: „Paweł, Sylwan i Tymoteusz do Kościoła Tesaloniczan w Bogu Ojcu i Panu Jezusie Chrystusie. Łaska wam i pokój. Zawsze dziękujemy Bogu za was wszystkich, wspominając o was nieustannie w naszych modlitwach, pomni przed Bogiem i Ojcem naszym na wasze dzieło wiary, na trud miłości i na wytrwałą nadzieję w Panu naszym Jezusie Chrystusie. Wiemy, bracia przez Boga umiłowani, o wybraniu waszym, bo nasze głoszenie Ewangelii wśród was nie dokonało się przez samo tylko słowo, lecz przez moc i przez Ducha Świętego, z wielką siłą przekonania. Wiecie bowiem, jacy byliśmy dla was, przebywając wśród was”. W kolejnych słowach listu jego autor podkreśla swoje uznanie dla postawy adresatów: „A wy, przyjmując słowo pośród wielkiego ucisku, z radością Ducha Świętego, staliście się naśladowcami naszymi i Pana, by okazać się w tyn sposób wzorem dla wszystkich wierzących w Macedonii i Achai. Dzięki wam nauka Pańska stała się głośna nie tylko w Macedonii i Achai, ale wasza wiara w Boga wszędzie dała się poznać, tak że nawet nie trzeba nam o tym mówić. Albowiem oni sami opowiadają o nas, jakiego to przyjęcia doznaliśmy od was i jak nawróciliście się od bożków do Boga, by służyć Bogu żywemu i prawdziwemu i oczekiwać z niebios Jego Syna, którego wzbudził z martwych, Jezusa, naszego wybawcę od nadchodzącego gniewu”. W zakończeniu apostoł dodaje: „Sam Bóg niech was całkowicie uświęca, aby nienaruszony duch wasz, dusza i ciało bez zarzutu zachowały się na przyjście Pana naszego Jezusa Chrystusa. Wierny jest Ten, który was wzywa: On też tego dokona. Bracia módlcie się także i za nas! Pozdrówcie wszystkich braci pocałunkiem świętym. Zaklinam was na Pana, aby list ten został odczytany wszystkim braciom. Łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa z wami”! List św. Pawła do Tesaloniczan, będący księgą Nowego Testamentu, datowany jest na około 50 rok naszej ery. Uważa się go za najstarszy dokument chrześcijański.

Apostoł w czasie kilkumiesięcznego pobytu w tym mieście założył w nim lokalną wspólnotę Kościoła, lecz został zmuszony do opuszczenia miasta. Zatroskany o losy Tesaloniczan wysłał tam swojego ucznia Tymoteusza, a w odpowiedzi na jego relację napisał wspomniany list. Wyraził w nim radość z wiary, nadziei i miłości wiernych. Wierzył w ich niezłomność w obliczu prześladowań. Tłumaczył kwestię czasu i sposobu powtórnego przyjścia Jezusa oraz losu zmarłych na końcu czasów. Paweł przybył do Tesalonik w czasie swojej drugiej podróży misyjnej około 50 roku po Chrystusie. Miasto zostało założone znacznie wcześniej, już w IV wieku przed naszą erą przez generał Kasandra służącego pod rozkazami Aleksandra Wielkiego. Nazwał on miasto Tesaloniką od imienia swojej żony, przyrodniej siostry Aleksandra oraz córki Filipa II. Mimo tak znaczącego czynu, generał do dnia dzisiejszego jest znienawidzonym władcą. W mieście nie upamiętniono go w żaden sposób. Powodem jest wydanie rozkazu zamordowania Roksany, wdowy po Aleksandrze Wielkim oraz ich syna Aleksandra IV.

W roku 168 przed naszą erą, po bitwie pod Pydną, Rzymianie opanowali Grecję a w roku 146 p.n.e. z Tesalonik uczynili stolicę swojej prowincji Macedonii. W 42 roku p.n.e. miasto uzyskało statut miasta wolnego, miało własny magistrat i urzędy. Gdy odwiedził je św. Paweł były już potężnym ośrodkiem ekonomicznym, politycznym i handlowym leżącym przy szlaku Via Egnatia przecinającym Bałkany. Żydzi mieli w Tesalonice własną synagogę, a pozostali mieszkańcy wierzyli w bóstwa wschodnie i grecko-rzymskie: Kybele, Ozyrysa, Izydę, Anubisa, Dionizosa, Atenę, Wenerę i Afrodytę. Kolejny etap historii Salonik wiąże się z osobą patrona miasta. Jest nim Dymitr, męczennik, święty Kościołów: katolickiego, prawosławnego, ormiańskiego i koptyjskiego, patron żołnierzy wyznania prawosławnego a także Wenecji i Konstantynopola. Urodził się około roku 280. Jego imię, brzmiące po grecku Demetrios, nawiązuje do bogini Demeter i oznacza „wiejski”, „rolniczy”. Był rzymskim oficerem, dowódcą jednostki wojskowej, synem prokonsula Achai, który po śmierci ojca miał przejąć jego urząd. Działo się to za czasów panowania cesarza Dioklecjana i Maksymiliana, gdy prześladowano chrześcijan. Saloniki atakowane były przez ludy barbarzyńskie, zwłaszcza pogańskich Słowian. Rodzice Dymitra w sposób tajny wyznawali Chrystusa, zaś on czynił to w sposób jawny. Miejscowi nazywali go „drugim apostołem Pawłem”.

Cesarz postanowił rozprawić się z chrześcijanami zamieszkującymi Saloniki. Wracając z wyprawy nad Morze Czarne, uwięził Dymitra, który nie chciał dokonać rzezi chrześcijan. Cesarz z wielką radością oglądał walki gladiatorów. Jeden z nich Germanin o imieniu Lyajos wzywał do walki kolejnych przeciwników i po swoim zwycięstwie zrzucał ich z pomostu na włócznie żołnierzy. Wtedy odważny młodzieniec, chrześcijanin o imieniu Nestor, poszedł do więzienia i prosił Dymitra o błogosławieństwo na czas walki. Wszedł na arenę i pokonał pewnego siebie gladiatora. Cesarza bardzo dotknęła śmierć jego ulubieńca. Nakazał tortury wobec Dymitra i Nestora. Przyszły święty i patron Salonik został zmuszony do złożenia ofiary bogom rzymskim i zaparcia się Chrystusa. Kiedy odmówił, poniósł śmierć męczeńską. Wydarzenie to datuje się na lata 304-305.W latach 412-413 na jego grobie prefekt Ilirii- Leontion wybudował wspaniałą świątynię. Jak przekazują źródła, od VII wieku obserwowano, że z relikwii Dymitra sączy się pachnący olej zwany mirą. Wobec tego zjawiska do świętego przylgnął przydomek Mirosączący. Atrybutami świętego są: zwój, miecz oraz dzida, gdyż na rozkaz Dioklecjana miał być przebity dzidami.

Wielki męczennik miał wspomagać wiernych w przywróceniu wzroku i w obliczu zagrożenia najazdem innowierców. W ikonografii przedstawia się go jako młodego mężczyznę bez brody, w stroju oficera rzymskiego. W lewej ręce trzyma miecz, zaś w prawej pikę skierowaną do góry i zwój pism. Na zwoju widnieją słowa: „Panie, nie zgub grodu i ludzi, bowiem jeśli uratujesz go wraz z nimi i ja zbawię się, a jeśli ich zgubisz, zginę i ja”. Relikwie Dymitra obecnie znajdują się w Salonikach w bazylice nazwanej jego imieniem. W czasie kilkuwiekowej okupacji bazylika została zniszczona przez muzułmanów. Odbudowano ją dopiero na początku XX wieku, po odzyskaniu niepodległości przez Grecję. Cerkiew prawosławna wspomina męczennika w dniu 26 października a według kalendarza gregoriańskiego 8 listopada. W Kościele Katolickim Jego wspomnienie obchodzimy 9 kwietnia i 26 października.

W IX wieku miasto było także miejscem urodzenia i początkowej fazy działalności świętych Cyryla i Metodego, apostołów Słowian. Po upadku imperium rzymskiego Saloniki stały się częścią Bizancjum, były stolicą Królestwa i Cesarstwa Tesaloniki. Sprzedano je wenecjanom, aby w roku 1430, na pięć stuleci, znalazło się w niewoli tureckiej. Grecy zajęli je dopiero w w roku 1912 podczas wojen bałkańskich. Zamieszkiwali je: Żydzi, Muzułmanie, wierni kościoła greckiego i bułgarskiego, Cyganie i wiele innych narodowości i wyznań. Miasto przeżyło koszmar wymiany ludności pomiędzy Grecją i Turcją. W czasie okupacji niemieckiej (1941-1944) nazwano je „Drugą Jerozolimą”, gdyż wymordowano tam 60 tysięcy miejscowych Żydów.

W piękny sierpniowy dzień zwiedzaliśmy Saloniki. Słońce dawało się mocno we znaki, lecz wody Zatoki Termajskiej spowodowały, że spacer jej brzegiem był wielką przyjemnością. Do centrum wielkiego miast dotarliśmy taksówką. Znakiem końca trasy była tzw. Biała Wieża z flagą Grecji zawieszoną na jej szczycie. Dawniej stanowiła ona część wschodniego pasa fortyfikacji miasta. Biała Wieża obecnie mieści Muzeum Miasta Saloniki. Na nadbrzeżu góruje pomnik Aleksandra Wielkiego. W jednym z hoteli otrzymaliśmy mapę starej części miasta i udaliśmy się śladami kolejnych zabytków. Były nimi: Agios Georgios czyli monumentalna Rotunda, Łuk Galeriusza, Agia Sofia czyli Kościół Świętej Mądrości Bożej, wczesnochrześcijańska Bazylika Panagia Achiropitos, kościół Panagia Chalkedon ze względu na ceglastą elewację zwany czerwonym i wreszcie Forum Romanum czyli romańska agora. W zacisznych uliczkach Salonik zachwycały klimatyczne kafejki.

Ze względu na okres wakacyjny na ulicach ruch był niewielki. Mimo kryzysu tubylcy wyjeżdżają za miasto, aby odpocząć od gwaru i zgiełku. Ci, którzy pozostali, wydawali się ospali i spokojni, tak jakby czas nie odgrywał dla nich większej roli. W sklepikach zgromadzono liczne pamiątki i lokalne produkty żywnościowe. Nasz spacer zakończył główny cel wędrówki- Bazylika Agios Dimitrios, poświęcona patronowi miasta i Macedonii.

Z przewodniku odczytaliśmy: „Pierwszą kaplicę wzniesiono w tym miejscu krótko po edykcie mediolańskim w 313 roku na ruinach łaźni rzymskich. Wnętrze, kryte dwuspadowym stropem, podzielone jest czterema rzędami marmurowych kolumn o zróżnicowanych, ozdobnych kapitelach. W połowie północnej nawy znajduje się, czczona przez wiernych, pełna kwiatów i ikon, kaplica z relikwiami św. Dymitra. Najstarsza mozaika świątyni (…) przedstawia św. Dymitra przyjmującego polecone mu w opiekę dzieci”. W tym miejscu panowała bardzo wzniosła atmosfera. Wierni modlili się i całowali sarkofag. Mimo tłumu, udało się zrobić kilka zdjęć w taki sposób, aby nie urazić uczuć religijnych osób oddających cześć świętemu Dymitrowi. Edykt mediolański z roku 313 sankcjonował wolność wyznania w tym także religii chrześcijańskiej. W roku 1054 doszło do tzw. schizmy wschodniej i od tego czasu w Grecji zapanowało prawosławie. Stan taki utrzymuje się do dnia dzisiejszego. W ten sposób osoba z czasów początków naszej religii stał się świętą kilku odłamów chrześcijaństwa.

[Rozmiar: 170121 bajtów] [Rozmiar: 86559 bajtów] [Rozmiar: 60567 bajtów] [Rozmiar: 77934 bajtów] [Rozmiar: 71442 bajtów] [Rozmiar: 53217 bajtów] [Rozmiar: 78582 bajtów] [Rozmiar: 139749 bajtów] [Rozmiar: 138721 bajtów]

Fot. Norbert Niestolik

POWRÓT

POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ