MISTYCZNE PODRÓŻE DO ŚWIĘTYCH MIEJSC

NORBERT NIESTOLIK

[Rozmiar: 80854 bajtów]

VELEHRAD - KOLEBKA CHRZEŚCIJAŃSKICH SŁOWIAN

W „Żywocie św. Konstantyna” opublikowanym w języku polski w książce „Wiek V-XV w źródłach” w opracowaniu M. Sobańskiej – Bondaruk czytamy: „Zdarzyło się zaś w owych dniach, że Rościsław książę słowiański ze Świętopełkiem posłali z Moraw do cesarza (bizantyjskiego) Michała, pisząc tak: „Oto z łaski Bożej jesteśmy zdrowi, ale przybyli do nas liczni nauczyciele z Włoch, Grecji i Niemiec, ucząc nas rozmaicie. A my Słowianie, ludzie prości, nie mamy nikogo, kto by nas nakierował ku prawdzie i ukryte znaczenie wyłożył. Przeto dobry panie, poślij nam takiego męża, który by nam wszelką prawdę wyłożył”. Wtedy cesarz Michał powiedział do Filozofa Konstantyna (Cyryla): „Czy słyszysz, Filozofie, te słowa? Tego nikt poza Tobą nie zdoła dokonać. Weź oto dary liczne i ruszaj, wziąwszy ze sobą brata swojego, ihumena (przełożonego klasztoru) Metodego. Wy obaj bowiem jesteście solumianami (mieszkańcami Salonik, miasta w Grecji), a wszyscy solumianie mówią czysto po słowiańsku”. Wtedy oni nie mieli śmiałości wymówić się ani przed Bogiem, ani przed cesarzem, (…). Przeto wysłuchawszy tej wysokiej mowy, oddali się modlitwie razem z innymi, którzy byli tego ducha co oni. I wówczas Bóg objawił Filozofowi pismo słowiańskie. I uczyniwszy wnet litery i zapisawszy słowa Ewangelii, wyruszył ku Morawie, wziąwszy ze sobą Metodego. Ten zaś począł znowu posłusznie służyć Filozofowi z pokorą i nauczać z nim. A po upływie trzech lat zawrócili z Moraw, wyuczywszy uczniów.”

Zacytowany tekst źródłowy dotyczy św. Cyryla (właściwie Konstantyna) oraz św. Metodego (właściwie Michała), czyli braci sołuńskich, misjonarzy, którzy w IX wieku prowadzili misje chrystianizacyjne także na ziemiach zamieszkałych przez Słowian. Nazywani są Apostołami Słowian i czczeni jako święci Kościoła katolickiego i prawosławnego. Cyryl urodził się około roku 827 w Tesalonikach a zmarł 14 lutego 869 roku w Rzymie. Pochodził z wielodzietnej chrześcijańskiej rodziny urzędnika bizantyjskiego. Był bratem Metodego i najmłodszym z siedmiorga rodzeństwa. Jego znajomość języka słowiańskiego wiązana jest z prawdopodobnym słowiańskim pochodzeniem matki. Inna hipoteza głosi, że wszyscy mieszkańcy Salonik mieli znać mowę Słowian. Studiował w Akademii Konstantynopolitańskiej pod kierunkiem Focjusza i Leona Matematyka.

W kolejnych latach prowadził tam wykłady. Wraz z bratem Metodym, przygotowując się do misji chrystianizacyjnej wśród Słowian, stworzył czternastoliterowy alfabet, tzw. głagolicę, oddającą dźwięki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Rozpoczął także przekład Pisma Świętego i pism liturgicznych. Po latach ich uczniowie stworzyli uproszczony alfabet nazwany na cześć św. Cyryla cyrylicą. Bracia prowadzili misje wśród Chazarów a w roku 862 opuścili Bizancjum i udali się na Morawy. Napotkali tam liczne trudności stawiane im przez kler frankoński zależny od Kościoła zachodniego. Rok 863 uznaje się za ten, w którym państwo wielkomorawskie przyjęło chrzest. W roku 868 Cyryl i Metody udali się do Rzymu, gdzie zjednali sobie papieża Hadriana II i uzyskali poparcie dla swojej działalności wśród Słowian. Cyryl nie zniósł trudów podróży i zmarł w jednym z rzymskich klasztorów. Po śmierci brata jego misję kontynuował Metody, wtedy arcybiskup Sirmium z jurysdykcją na Morawy i Panonię. Podczas synodu biskupów w Bawarii, w roku 870, oskarżono go o herezję i uwięziono na wyspie Reichenau na Jeziorze Bodeńskim. Po uwolnieniu, dzięki interwencji papieża Jana VIII, jako arcybiskup Moraw kontynuował swoje dzieło przy poparciu Świętopełka I. Zmarł w roku 885, prawdopodobnie w Velehradzie.

Świętych Cyryla i Metodego uznaje się za duchownych wolnych od uprzedzeń rasowych i narodowych. W swojej misji odwoływali się zawsze do sfery uczuć ludzkich. Papież Jan Paweł II w roku 1980 ogłosił ich współpatronami Europy a pięć lat później poświęcił im encyklikę „Slavorum apostoli”. Relikwie św. Cyryla przechowywane się w Salonikach. Miejsce spoczynku świętego Metodego jest nieznane. Pielgrzymka do Velehradu połączona z wycieczką po Morawach zawiodła nas do najważniejszego sanktuarium tej części obecnej Republiki Czeskiej. Program wyjazdu obejmował także sanatorium w Klimkowicach, kościół pielgrzymkowy Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny w Dubie nad Moravou, Lednice- Valtice, Mikulow i Luhacovice. Współczesny Velehrad to niewielka gmina w kraju zlińskim w okolicach Uherskiego Hradista i Zlina. Położona w dolinie Moravy u podnóża wzgórz Chrziby, liczy niewiele ponad tysiąc mieszkańców.

Celem pielgrzymki zorganizowanej przez p. Jana Rducha, niestrudzonego propagatora historii regionu, było dziękczynienie za 1150. rocznicę chrztu Śląska. Redaktorka „Nowin Rybnickich”, p. Izabela Salamon, w relacji z wycieczki napisała: „W tym roku obchodzimy 1050. rocznicę chrztu Polski. Nasz region prawdopodobnie jednak przyjął chrześcijaństwo znacznie wcześniej – być może razem z państwem wielkomorawskim. Z tego powodu z Rybnika wyruszyła pielgrzymka do Velehradu, dawnej stolicy owego imperium, gdzie w bazylice mniejszej pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii i śś. Cyryla i Metodego odbyła się msza w intencji 1150. rocznicy chrztu Śląska.(…) Przywitajmy pielgrzymów z Rybnika, ze Śląska, na który chrześcijaństwo dotarło poprzez Morawy. Witamy was, czujcie się u nas dobrze – zwrócił się do wiernych i pątników ksiądz jezuita Ladislav Arvai z velehradzkiej parafii. (…) Według historyków z Uniwersytetu Karola, państwo wielkomorawskie obejmowało częściowo ziemie obecnych Czech, Moraw, Śląska, Słowacji, Węgier oraz Austrii. I prawdopodobnie właśnie w jego granicach nasz region przyjął chrześcijaństwo w drugiej połowie IX wieku”.

Historia Velehradu obfituje w ciekawe wydarzenia i związanych z nimi ludzi. Dwoje z nich zasługuje na szczególne uznanie. Antoni Cyril Stojan (1851-1923), kapłan, który dał się poznać jako organizator stowarzyszeń społecznych i charytatywnych. Założyciel Archidiecezjalnego Caritasu Ołomuniec i Archidiecezjalnego Caritasu Brna. Przyczynił się do rozwoju morawskich miejsc pielgrzymkowych: Hostynia i Velehradu. Działał na gruncie politycznym w obozie katolickim, zwłaszcza w nurcie współpracy narodów słowiańskich. Tworzył podwaliny prasy katolickiej. W wyborach roku 1920 zdobył miejsce w senacie Republiki Czechosłowackiej. Był arcybiskupem i metropolitą Moraw w latach 1921-1923. Dewizą życiową kapłana były słowa: „Mam to, co dałem innym”. Na jego cześć nazwano kilka instytucji, miejsc, organizacji i stowarzyszeń, na przykład: gimnazjum, dom pielgrzyma i dziedziniec w Velehradzie, kolegium w Ołomuńcu, plac w Ostrawie. Arcybiskupa pochowano w sarkofagu znajdującym się w kaplicy królewskiej bazyliki velehradzkiej. Tomäš Špidlik (1919-2010), duchowny katolicki, jezuita, kardynał i wybitny teolog, historyk duchowości, znawca teologii prawosławnej, zaangażowany w dialog katolików z prawosławiem. Z Velehradem wiązały kardynała śluby zakonne złożone w roku 1942 a w kolejnych latach studia teologiczne.

W latach 1945-1946 był prefektem velehradzkiego liceum jezuickiego. Po święceniach kapłańskich pracował w Radiu Watykańskim. Był kierownikiem duchowym Papieskiego kolegium św. Jana Nepomucena, wykładowcą na wielu uniwersytetach. Prowadził rekolekcje dla papieża i Kurii Rzymskiej. Odznaczony Orderem Masaryka (drugie w kolejności odznaczenie państwowe Czech). Doktor honoris causa Uniwersytetu Karola w Pradze. W roku 2003 został podniesiony przez papieża Jana Pawła II do godności kardynalskiej. Był autorem wielu publikacji naukowych. Zmarł w Rzymie. Jego doczesne szczątki spoczywają w sarkofagu za ołtarzem głównym velehradzkiej bazyliki. Każde sanktuarium mieści w sobie kilka wymiarów: religijny, historyczny, turystyczny, przyrodniczy a zwłaszcza jest symbolem trwania we wierze mimo zmieniających się realiów społecznych i politycznych. Tak jest również w Velehradzie. Nieco chłodny majowy poranek rozświetlają promienie słoneczne nieśmiało przebijające się przez chmury. W Domu Pielgrzyma „Stojanow” minęliśmy pomnik z napisem „Dr Antonin Cyrill Stojan arcybiskup olomoucky zakladatel „Stojanowa” L.P. 1922” a następnie już placu barokową rzeźbę św. Jana Nepomucena.

Przed bazyliką panowała niczym nie zmącona cisza. W jego przestrzeni dominują: dwie wieże świątyni, krzyż papieski upamiętniający wizytę papieża Jana Pawła II, Święta Brama z pomnikami św.św.: Benedykta, Jana Chrzciciela, Piotra, Cyryla, Metodego, Pawła, Jana Ewangielisty i Bernarda. Plac otaczają ponadto: budynek gimnazjum, internat i budynek prałatury. Zajrzeliśmy do niewielkiego kościółka zwanego „Cirilka”, w którym wystawiono ciekawe ekspozycje dydaktyczne mające na celu zainteresowanie dzieci i młodzieży przeszłością sanktuarium. Velehrad leży w Republice Czeskiej, gdzie religijność mieszkańców pozostaje nieco na uboczu ich świadomości. Zachwyciło nas wnętrze bazyliki a zwłaszcza ołtarz główny z 1864 roku, barokowa dekoracja prezbiterium, liczne kaplice i ołtarze boczne a także sklepienie nawy głównej z obrazem chrztu Świętopełka. Zrobiliśmy zdjęcia rzeźby św.św. Cyryla i Metodego, ozdobnych stalli, organów, ambony i sarkofagów wspomnianych już duchownych. Odnaleźliśmy nawet obraz Jana Matejki „Św. Cyryl i Metody” z dedykacją autora „Słowianom”. Złożyliśmy hołd wdzięczności wszystkim, którzy wznieśli i dbali o tę piękną świątynię-sanktuarium będącym centrum dialogu zachodniej i wschodniej Europy.

Byliśmy na Morawach, w krainie: wina, śliwowicy, oblatów i ,jak w całych Czechach, doskonałych knedliczków. Po krótkiej uczcie czas wracać do Polski. W naszej pamięci pozostanie Velehrad, miejsce, któremu Śląsk zawdzięcza chrześcijaństwo za sprawą św. Cyryla i Metodego.

[Rozmiar: 118132 bajtów] [Rozmiar: 46108 bajtów] [Rozmiar: 64844 bajtów] [Rozmiar: 131754 bajtów] [Rozmiar: 67509 bajtów] [Rozmiar: 49104 bajtów] [Rozmiar: 84388 bajtów] [Rozmiar: 125909 bajtów] [Rozmiar: 69406 bajtów] [Rozmiar: 89381 bajtów] [Rozmiar: 158361 bajtów] [Rozmiar: 151659 bajtów] [Rozmiar: 154252 bajtów]

Fot. Norbert Niestolik

POWRÓT

POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ